Δημήτριος Ντόλκας: «Ιατροπούλης ή Γιατροπούλης: μια παλιά παριανή οικογένεια»

Οι πρώτες καταγραφές στην Πάρο

Οι πρώτες μέχρι σήμερα γνωστές καταγραφές του επωνύμου στην Πάρο εντοπίζονται στον 19ο αιώνα. Στις Λεύκες, το 1844, αναφέρεται ο Δεμένεγος Ιατροπούλης, ενώ το 1847 καταγράφονται ο Προκόπης, ο Μάρκος και ο Γεώργιος Ιατροπούλης στην Παροικιά, καθώς και ο Δεμένεγος στις Λεύκες. Το 1844 αναφέρεται επίσης ο Ιωάννης Ιατροπούλης στον εκλογικό κατάλογο του Δήμου Νάουσας.

Ιατροπούλης και Γιατροπούλης στη Σύρο

Από τα μέσα του 19ου αιώνα μέλη της οικογένειας εγκαθίστανται ή εργάζονται στη Σύρο, κυρίως ως κηπουροί και εργάτες. Οι καταγραφές της Ερμούπολης είναι ιδιαίτερα σημαντικές, επειδή εμφανίζουν διαφορετικές μορφές του επωνύμου.

Στις 3 Δεκεμβρίου 1861, η Πιπίνα Ιατροπούλη, παριανής καταγωγής, παντρεύεται τον Ευάγγελο Περάκη. Στην ίδια καταγραφή ο πατέρας της αναφέρεται ως Δομένικος Γιατρόπουλος. Το 1864 ο Νικόλαος Γιατρόπουλος, γιος του Ιωάννη, παντρεύεται στη Σύρο, ενώ το 1866 αναφέρεται ο Πέτρος Γιατρόπουλος, επίσης γιος του Ιωάννη.

Σε μεταγενέστερες καταγραφές συναντώνται οι τύποι Ιατρόπουλος, Ιατροπούλης, Γιατρόπουλος και Γιατροπούλης. Η εναλλαγή τους είναι τεκμηριωμένη στις διαθέσιμες μεταγραφές.

Η οικογένεια στις Λεύκες και ο Μάριος

Η οικογένεια εξακολούθησε να υπάρχει στις Λεύκες και σε νεότερους χρόνους. Ο Μάριος Ιωάννου Ιατροπούλης, από τις Λεύκες, έπεσε στους Βαλκανικούς Πολέμους του 1912–1913. Στο Ηρώο των Λευκών το επώνυμό του αναγράφεται ως «Γιατροπούλης». Δεν είναι βέβαιο αν αυτή ήταν η αρχική οικογενειακή γραφή ή αν πρόκειται για διαφορετική απόδοση του ονόματος.

Προφορική οικογενειακή μαρτυρία

Σύμφωνα με προφορική οικογενειακή αφήγηση, μετά τον θάνατο του Μάριου, η χήρα του Ειρήνη και η κόρη τους Παρασκευή πέθαναν από πνευμονία. Ο γιος τους Ιωάννης φέρεται να μεγάλωσε σε άλλη οικογένεια, με το επώνυμο Σκορδίλης, και αργότερα να επανέφερε το Ιατροπούλης κατά τη στρατιωτική του θητεία. Η ίδια αφήγηση αναφέρει ότι έζησε με δυσκολίες, μετανάστευσε στην Αθήνα και επέστρεψε στην Πάρο μετά τη συνταξιοδότησή του.

Η πιθανή σχέση με την οικογένεια Ιατρού

Η οικογένεια Ιατρού μαρτυρείται στην Παροικιά ήδη από τον 18ο αιώνα. Σε καταγραφή της 17ης Αυγούστου 1732 αναφέρεται ο Μιχαλάκης Ιατρού σε απογραφή περιουσιακών αντικειμένων. Η αναφορά αυτή τεκμηριώνει την παρουσία του επωνύμου Ιατρού στην Πάρο, όχι όμως τη συγγένειά του με τους Ιατροπούληδες.

Οι Γιατριάνοι της Μάνης και η παράδοση των Μεδίκων

Ο Γεώργιος Καπάρος επισημαίνει ότι, σύμφωνα με την παράδοση της Μάνης, οι Ιατροί και οι Ιατρόπουλοι συνδέονται με την ίδια οικογενειακή ιστορία και με τους Μεδίκους της Φλωρεντίας. Η παράδοση αυτή αξίζει να καταγραφεί, καθώς απαντά σε παλαιότερες ιστορικές αφηγήσεις και όχι μόνο σε νεότερες οικογενειακές αναμνήσεις.

Οι Γιατριάνοι του Οιτύλου συνδέονται σε αυτή την παράδοση με την οικογένεια Medici. Σύμφωνα με μία εκδοχή, μέλη των Μεδίκων εγκαταστάθηκαν στον ελληνικό χώρο και το όνομά τους εξελληνίστηκε σε Ιατρός ή Γιατρός. Σε άλλη εκδοχή, η οικογένεια των Μεδίκων συνδέεται με παλαιότερους Γιατρούς της Μάνης και η προσαρμογή του ονόματος έγινε προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Ο Ε. Υεμενίζ, στο άρθρο του «Le Magne et les Mainotes», που δημοσιεύτηκε το 1865, κατέγραψε αυτές τις διαφορετικές παραδόσεις. Η ύπαρξή τους ήδη από τον 19ο αιώνα είναι σημαντική, ακόμη κι αν δεν επιτρέπει να αποφασίσουμε με βεβαιότητα ποια εκδοχή ανταποκρίνεται στην ιστορική πραγματικότητα.

Η ιστορικός Ευτυχία Δ. Λιάτα, στη μελέτη της για τον Μιχαήλ Ιατρό (1779–1868), παρουσιάζει την οικογενειακή παράδοση της μεδίκειας καταγωγής και εξετάζει την πορεία της οικογένειας Ιατρού στη Λακωνία και στο Ναύπλιο.

Η πιθανή διαδρομή μέσω Ναυπλίου

Σε δημοσίευμα του περιοδικού The Athenian το 1989, με τίτλο The Medici Secret, παρουσιάζεται οικογενειακή παράδοση σύμφωνα με την οποία κλάδος της οικογένειας εγκαταστάθηκε στο Ναύπλιο και χρησιμοποίησε το επώνυμο Ιατρόπουλος, ενώ άλλος κλάδος συνδέθηκε με τη Μάνη.

Η παράδοση αυτή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον όταν εξεταστεί μαζί με το παριανό έγγραφο του 1732, στο οποίο αναφέρεται το επώνυμο Ιατρού και το Ανάπλι. Θα μπορούσε να υποδηλώνει μια διαδρομή από την Πελοπόννησο προς την Πάρο, ενδεχομένως μέσω Ναυπλίου.

Ετυμολογία και συμπέρασμα

Το επώνυμο Ιατροπούλης ή Γιατροπούλης πιθανόν σχετίζεται με τη λέξη «ιατρός» και μπορεί να έχει επαγγελματική ή πατρωνυμική προέλευση.

Οι γραπτές μαρτυρίες τεκμηριώνουν την παρουσία της οικογένειας Ιατρού στην Πάρο το 1732 και των Ιατροπούληδων από το πρώτο μισό του 19ου αιώνα. Οι τύποι Γιατροπούλης και Γιατρόπουλος απαντούν επίσης σε καταγραφές της Πάρου και της Σύρου και πρέπει να διατηρούνται όπως παραδίδονται στις πηγές.

Η παράδοση που συνδέει τους Ιατρούς και Ιατροπούλους με τους Γιατριάνους της Μάνης και τους Μεδίκους της Φλωρεντίας έχει ιστορικό ενδιαφέρον και καταγράφεται σε παλαιότερες αφηγήσεις. Σε συνδυασμό με τη μνεία του Αναπλιού στο παριανό έγγραφο του 1732, δημιουργεί ένα πιθανό πεδίο έρευνας για την καταγωγή της οικογένειας.

Παραμένει, ωστόσο, μια παράδοση που αξίζει να διατηρηθεί στην ιστορία των παριανών οικογενειών, με σαφή διάκριση ανάμεσα στις γραπτές μαρτυρίες, τις ιστορικές αναφορές και την προφορική μνήμη.

Πηγές: Εκλογικοί κατάλογοι Πάρου 1844, 1847 και 1875, όπως μεταγράφονται στο Παριανά ονόματα· ληξιαρχικές καταγραφές Ερμούπολης 1861–1881, όπως δημοσιεύονται στην ίδια έρευνα· καταγραφή Ιατρού, 17.8.1732· προφορική μαρτυρία Γεωργίου Καπαρού· Μενέγος Ελευθέριος, Ετερότητα στις Κυκλάδες: Η περίπτωση των Καθολικών της Πάρου, Πάντειο Πανεπιστήμιο, 2024.

ΦΩΤΟ: Το οικόσημο με τα επτά χάπια στην Παροικιά, χρονολογημένο στο 1772 και συσχετισμένο μορφολογικά με το οικόσημο των Μεδίκων της Φλωρεντίας. Η σύνδεσή του με την οικογένεια Ιατρού ή Ιατροπούλη αναφέρεται μόνο σε προφορική μαρτυρία και δεν τεκμηριώνεται από ιστορικά ή αρχειακά στοιχεία.

Η εν λόγω δημοσίευση αναρτήθηκε στη σελίδα "Ιστορία της Πάρου" από το συντοπίτη μας Δημήτριο Ντόλκα