Δημήτριος Ντόλκας: Η οικογένεια Γράβαρη στην Πάρο – Από την Κεφαλονιά στην παριανή κοινωνία

Η προέλευση από την ΚεφαλονιάΗ οικογένεια Γράβαρη (Gravari) αποτελεί μία από τις οικογένειες που εγκαταστάθηκαν στην Πάρο στις αρχές του 19ου αιώνα και μέσα σε λίγες γενιές εντάχθηκαν στην οικονομική, πνευματική και κοινωνική ζωή της Παροικιάς. Οι παριανές πηγές αναφέρουν ρητά την Κεφαλονιά ως τόπο καταγωγής του κλάδου που εγκαταστάθηκε στην Πάρο.Η κεφαλλονίτικη παρουσία του επωνύμου είναι όμως αρκετά παλαιότερη. Στην περιοχή της Παλλικής Κεφαλονιάς, στον Κεχριώνα και τη γύρω περιοχή, απαντά ήδη από τον 18ο αιώνα ο Ευστάθιος Γράβαρης, ο οποίος αναφέρεται ως νοτάριος σε πράξη του 1747. Το ίδιο όνομα εμφανίζεται και σε μεταγενέστερη πράξη του 1796, ενώ το 1774 καταγράφεται και Κωνσταντίνος Γράβαρης, επίσης νοτάριος. Τα τεκμήρια αυτά αποδεικνύουν ότι το επώνυμο υπήρχε στην Κεφαλονιά πολύ πριν από την εγκατάσταση του παριανού κλάδου.

Η πρώτη τεκμηριωμένη παρουσία στην ΠάροΗ παρουσία των Γράβαρη στην Πάρο δεν αρχίζει με τον γάμο του 1838, αλλά είναι ήδη καταγεγραμμένη αρκετά νωρίτερα.Στα δημοτολόγια της Παροικιάς του 1822, τα οποία περιλαμβάνουν και την Αντίπαρο, καταγράφεται ο Γεώργιος Γράβαρης, ηλικίας 11 ετών. Επομένως η οικογένεια βρισκόταν ήδη στην Πάρο από τις αρχές της δεκαετίας του 1820.Ο ίδιος εμφανίζεται το 1847 στον εκλογικό κατάλογο της Παροικιάς ως μεταπράτης, ηλικίας 36 ετών.Ο Γεώργιος Γράβαρης και η Ευδοκία ΖησιμοπούλουΤο επόμενο σημαντικό τεκμήριο είναι ο γάμος του 1838, όταν η Παριανή Ευδοκία Ζησιμοπούλου παντρεύτηκε τον Γεράσιμο Γεωρ. Γράβαρη, ο οποίος αναφέρεται ως καταγόμενος από την Κεφαλονιά, πλοίαρχος και κτηματίας.Από τον γάμο αυτό προήλθαν τουλάχιστον τρεις γιοι που θα διαδραματίσουν σημαντικό ρόλο στην επόμενη γενιά:Βασίλειος Γράβαρης (1843), εκπαιδευτικός και γυμνασιάρχης,Ιωάννης Γράβαρης (1846), έμπορος και κτηματίας,και Γρηγόριος Γράβαρης (1850/1851), γιατρός και αργότερα σημαντική προσωπικότητα της Θεσσαλονίκης.Η οικογένεια εντάσσεται στην παριανή κοινωνίαΗ οικονομική και κοινωνική θέση των Γράβαρη φαίνεται ήδη από τα μέσα του 19ου αιώνα. Ο Βασίλειος Γράβαρης συνδέθηκε με την οικογένεια των Δημητρακόπουλων, καθώς παντρεύτηκε την Αικατερίνη Δημητρακοπούλου, κόρη του Δημητρίου Παν. Δημητρακόπουλου. Ο γάμος αυτός εντάσσει τους Γράβαρη στον κύκλο των παλαιών και εύπορων οικογενειών της Παροικιάς.Παράλληλα, ο Ιωάννης Γράβαρης δραστηριοποιήθηκε ως έμπορος και κτηματίας, ενώ ο Γρηγόριος Γράβαρης, μετά τις σπουδές του στην Αθήνα και στο Παρίσι, εγκαταστάθηκε στη Θεσσαλονίκη, όπου εξελίχθηκε σε διακεκριμένο γιατρό και ευεργέτη.Η παρουσία της οικογένειας στην τοπική κοινωνία επιβεβαιώνεται και από τους εκλογικούς καταλόγους.

Το 1875, για παράδειγμα, εμφανίζονται στην Πάρο οι Ιωάννης, Γρηγόριος και Βασίλειος Γράβαρης, με πατέρα τον Γεώργιο, ως μεταπράτης, γιατρός και καθηγητής αντίστοιχα.Οι συγγένειες και τα αρχοντικά της ΠαροικιάςΗ οικογένεια συνδέθηκε επίσης με το δίκτυο των παλαιών παριανών οικογενειών μέσω γάμων και κληρονομικών σχέσεων. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η συγγένεια με τους Κρίσπη, τους Μάτσα, τους Δελαγραμμάτη, τους Δημητρακόπουλους και άλλες οικογένειες της παλιάς Παροικιάς.Το 1822, σε συμβολαιογραφική πράξη που αφορά το μεγάλο αρχοντικό του Μιχελή Κρίσπη, δίπλα στη Σεπτεμβριανή, καταγράφεται η προικοδότηση του ακινήτου στην Κατίγκω Μάτσα-Δελαγραμμάτη. Η ιστορία του ακινήτου συνδέεται στη συνέχεια, μέσω γυναικείων γραμμών συγγένειας, με οικογένειες μεταξύ των οποίων αναφέρεται και η οικογένεια Γράβαρη.Στην ίδια περιοχή σώζονται και οικογενειακά ίχνη των Γράβαρη. Οι οικογενειακοί τάφοι τους στον ναό των Εισοδίων και, για μεταγενέστερο κλάδο, στο οικογενειακό κοιμητήριο των Κρίσπων στα Λιβάδια, αποτελούν υλικά τεκμήρια της μακρόχρονης παρουσίας τους στην Παροικιά.

Ο Γεώργιος Βασιλείου Γράβαρης – η μεγάλη μορφή της οικογένειας

Ιδιαίτερη θέση στην ιστορία της οικογένειας κατέχει ο Γεώργιος Βασιλείου Γράβαρης (1876–1913). Γεννήθηκε στην Παροικιά στις 8 Φεβρουαρίου 1876, σπούδασε στη Σχολή Ευελπίδων και συνέχισε τις σπουδές του στο Παρίσι ως πολιτικός μηχανικός. Υπηρέτησε ως αξιωματικός του Μηχανικού και καθηγητής της Σχολής Ευελπίδων.Το 1913 συμμετείχε στους Βαλκανικούς Πολέμους και έπεσε στη μάχη του Πετσόβου, σε ηλικία μόλις 37 ετών. Η μνήμη του διατηρήθηκε και επίσημα στην Πάρο, καθώς δρόμος της Παροικιάς φέρει το όνομα «Λοχαγού Γ. Β. Γράβαρη 1876–1913».Από την Πάρο στα ανώτατα αξιώματα της χώρας.

Ο γιος του, Βασίλειος Γρηγορίου Γράβαρης (1911–1993), γεννήθηκε στην Παροικιά στις 31 Ιουλίου 1911. Έχασε τον πατέρα του σε ηλικία δύο ετών και μεγάλωσε στην Αθήνα. Σπούδασε Νομική και το 1936 εισήλθε στη Σχολή Λιμενικών Δοκίμων. Ακολούθησε μακρά σταδιοδρομία στο Λιμενικό Σώμα και έφθασε στις ανώτατες θέσεις της υπηρεσίας, μεταξύ άλλων ως Γενικός Διευθυντής του Υπουργείου Εμπορικής Ναυτιλίας και Αρχηγός του Λιμενικού Σώματος. Πέθανε το 1993 και ο Δήμος Πάρου τίμησε τη μνήμη του με ονοματοδοσία οδού.Η συνέχεια είναι εξίσου χαρακτηριστική.

Ο Ιωάννης Β. Γράβαρης, γεννημένος το 1958 και με παριανή καταγωγή, ακολούθησε τη Νομική και σταδιοδρόμησε στο Συμβούλιο της Επικρατείας, όπου έφθασε στη θέση του Αντιπροέδρου και διετέλεσε Πρόεδρος Τμήματος. Η παρουσία του σε ανώτατα δικαστικά αξιώματα αποτελεί την πιο πρόσφατη γνωστή κορυφή της συγκεκριμένης οικογενειακής διαδρομής.

Μια οικογένεια που ρίζωσε στην ΠάροΗ ιστορία των Γράβαρη της Πάρου παρουσιάζει έτσι μια χαρακτηριστική πορεία: από την Κεφαλονιά του 18ου αιώνα, όπου το επώνυμο μαρτυρείται ήδη στην Παλλική, στην Παροικιά των πρώτων δεκαετιών του 19ου αιώνα, όπου ο νεαρός Γεώργιος καταγράφεται ήδη το 1822.

Από εκεί και μετά, μέσα σε λίγες γενιές, η οικογένεια συνδέθηκε με τους παλαιούς παριανούς οικογενειακούς κύκλους, την εκπαίδευση, το εμπόριο, την ιατρική, τον στρατό, το Λιμενικό και τελικά την ανώτατη δικαιοσύνη.Η ιδιαίτερη σημασία της οικογένειας δεν βρίσκεται μόνο στα αξιώματα που κατέλαβαν ορισμένα μέλη της, αλλά και στο γεγονός ότι η Πάρος αποτέλεσε τον τόπο όπου ένας κεφαλονίτικος κλάδος εγκαταστάθηκε, δημιούργησε οικογένειες, περιουσία και κοινωνικές σχέσεις και, μέσα σε λιγότερο από δύο αιώνες, απέκτησε βαθιά θέση στην ιστορία της Παροικιάς.

Πηγές Παριανά ονόματα – επώνυμο Γράβαρης και σχετικές οικογενειακές καταγραφές· εκλογικοί και δημοτολογικοί κατάλογοι Παροικιάς· κεφαλονίτικες νοταριακές μαρτυρίες 1747–1796· στοιχεία για τον Γ. Β. Γράβαρη και τον Β. Γ. Γράβαρη· βιογραφικά στοιχεία Ι. Β. Γράβαρη και Συμβουλίου της Επικρατείας.

Η εν λόγω δημοσίευση αναρτήθηκε στη σελίδα "Ιστορία της Πάρου" από το συντοπίτη μας Δημήτριο Ντόλκα