Γιώργος Καπαρος*: Οι 200 εκτελεσθέντες της Καισαριανής αφορμή για να θυμηθούμε πως δεν είχαμε τους 50 της Πάρου

Εφόσον είναι στην επικαιρότητα το τραγικό περιστατικό των 200 εκτελεσθέντων της Καισαριανής, ας αναφερθούμε σε παρόμοιο περιστατικό στην Πάρο. Οι πληροφορίες είναι από τον πατέρα μου Αντώνη Καπαρό.

Οι αντιστασιακοί αποφάσισαν να ανατινάξουν την αποθήκη πυρομαχικών των Γερμανών που βρισκόταν στην αρχή του διαδρόμου προσγείωσης του αεροδρομίου. Με τον τρόπο αυτό θα καθιστούσαν άχρηστο το αεροδρόμιο. Την επιχείρηση είχαν αναλάβει οι Ιερολοχίτες που έδρευαν στα βουνά νότια του Άι Γιάννη (Καπαρού) και δύο Άγγλοι κομάντος. Συνεργάστηκαν και με πολλούς Παριανούς αντιστασιακούς.

Το προηγούμενο απόγευμα, γνωστός Λευκιανός προδότης είχε δει τον Γιώργο Καπαρό μαζί με τους δύο Άγγλους. Ο Καπαρός κατάλαβε την επερχόμενη προδοσία και τους ζήτησε να απομακρυνθούν. Οι Γερμανοί κατέφθασαν άμεσα και ο Καπαρός τους είπε πως επρόκειτο για δύο άγνωστους διαβάτες που του ζήτησαν ένα ποτήρι νερό.

Οι Γερμανοί τον συνέλαβαν γιατί τους είχε απασχολήσει αρκετές φορές στο παρελθόν. Τον μετέφεραν στην φυλακή του αστυνομικού τμήματος Παροικιάς.

Το ίδιο βράδυ έγινε η επιχείρηση. Κάποιος Γερμανός φρουρός κάτι κατάλαβε και σήμανε συναγερμό. Έριξαν φωτοβολίδες και έκαναν τη νύχτα μέρα! Όλοι κατάφεραν να συρθούν στα χόρτα και να εξαφανιστούν, εκτός από τον άπειρο Νικόλα Στέλλα ο οποίος έμεινε όρθιος!

Του είχαν δώσει ένα ψαλίδι για να κόψει το καλώδιο του τηλέγραφου. Ο τηλέγραφος τότε περνούσε από τις Λεύκες και έφτανε στην Παροικιά – Άγιο Φωκά και από εκεί με υποθαλάσσιο καλώδιο στην Σύρο! Ο Στέλλας βρισκόταν στο ύψος του Γαλιου χειμάρρου.

Το καλώδιο του τηλέγραφου είχε περίβλημα από λάστιχο (δεν υπήρχε πλαστικό τότε) το οποίο ήταν ιδανικό για σφεντόνες! Είπε λοιπόν ο Στέλλας πως πεινούσε και κάποιος του πρότεινε να κόψει ένα κομμάτι καλώδιο που βρισκόταν στην συγκεκριμένη περιοχή, για να φτιάξει σφεντόνα.

Οι Γερμανοί φαίνεται να τον πίστεψαν, αλλά τον μετέφεραν στο αστυνομικό τμήμα Παροικιάς με την κατηγορία ότι προσπάθησε να καταστρέψει τον τηλέγραφο. Εκεί συνάντησε τον παππού μου (Γιώργο Καπαρό) στον οποίο είπε την ίδια ιστορία.

Αργότερα όμως, τον κάλεσε ο Έλληνας αστυνομικός διοικητής και του είπε

-πατριωτάκια είμαστε, πες μου την αλήθεια και εγώ δεν θα πω τίποτα στους Γερμανούς!

Ο Στέλλας ομολόγησε πως συμμετείχε σε ομάδα Ελλήνων σαμποτέρ με στόχο το αεροδρόμιο!

Το πατριωτάκι διοικητής τον παρέδωσε αμέσως στους Γερμανούς!

Πάμε λίγο πίσω, όμως.

Οι Γερμανοί είχαν στον στρατιωτικό νόμο τους, την εκτέλεση 50 εντοπίων για κάθε Γερμανό στρατιωτικό που θα σκοτώνονταν. Αυτό το ήξεραν πολύ καλά οι σαμποτέρ και η εντολή ήταν να αποφύγουν πάση θυσία την ένοπλη σύγκρουση. Γι’ αυτό άλλωστε υποχώρησαν μόλις έπεσαν οι φωτοβολίδες. Κατά την υποχώρηση όμως, κάποιος έριξε χειροβομβίδα στο κτίριο που στέγαζε την γερμανική διοίκηση Μάρπησας. Τραυματίστηκε ο φρουρός, αλλά σκοτώθηκε ο διοικητής!

Ο Γερμανός διοικητής, πριν ξεψυχήσει είπε πως την χειροβομβίδα την έριξε Άγγλος. Επειδή όμως, ήταν γνωστός για τα φιλελληνικά του αισθήματα (αυτόν βρήκαν να σκοτώσουν?), οι Γερμανοί δεν τον πίστεψαν γιατί θεώρησαν πως έτσι ήθελε να γλυτώσει τους 50 Παριανούς που θα καθάριζαν. Άλλωστε, ο Στέλλας είχε πει πως οι σαμποτέρ ήταν Έλληνες. Πιθανότατα ο Στέλλας να μην ήξερε πως συμμετείχαν και δύο Άγγλοι.

Τα επόμενα χρόνια έγινε προσπάθεια να μαθευτεί ποιος τελικά έριξε την χειροβομβίδα, αλλά κανένας από τους συμμετέχοντες στην επιχείρηση δεν δήλωσε πως είδε κάτι. Ο πατέρας μου λέει πως δεν υπάρχει καμιά ένδειξη για κανέναν, αλλά στην ομάδα συμμετείχαν και αντιστασιακοί που δεν πειθαρχούσαν εύκολα στις εντολές.

Η γιαγιά μου μόλις έμαθε για το συμβάν, βρέθηκε σε απόγνωση γιατί θεώρησε πως στα υποψήφια θύματα θα ήταν σίγουρα και ο παππούς μου εφόσον βρισκόταν στη φυλακή. Ο παππούς μου όμως αθωώθηκε! Του είπαν πως από τη στιγμή που οι σαμποτέρ ήταν Έλληνες και εκείνος βρισκόταν στη φυλακή κατά τη διάρκεια της απόπειρας, πιθανότατα δεν έχει ανάμιξη!

Από τις Λεύκες είχαν επιλέξει πχ, τον Ηλία Ζουμή του οποίου μάλιστα, ο αδελφός είχε σκοτωθεί στο μέτωπο της Αλβανίας.

Αμέσως, κινητοποιήθηκαν όλοι οι Παριανοί, ακόμη και εκείνοι που είχαν φιλικές σχέσεις με τους Γερμανούς, ώστε να αποτρέψουν τις εκτελέσεις. Καθοριστική ήταν και η παρέμβαση του ηγούμενου της Λαγκουβάρδας Φιλόθεου, ο οποίος ζήτησε από τον Γερμανό διοικητή της Πάρου, να συμπεριλάβει και εκείνον στα υποψήφια θύματα. Τελικά, κατάφεραν να πείσουν τον Γερμανό διοικητή και εκτελέστηκε μόνον ο αείμνηστος Νικόλας Στέλλας…

* Ο Γιώργος Καπαρος είναι γνωστός ιατρός κα ιστοριοδίφης του νησιού μας