Τα πασχαλινά έθιμα της Νάξου
Η Νάξος κάθε χρόνο γιορτάζει το Πάσχα με λαμπρότητα και κατανυκτικό χαρακτήρα, ενώ απ’ άκρη σ’ άκρη σε όλο το νησί μικροί και μεγάλοι συμμετέχουν με χαρά και ευλάβεια στα ιδιαίτερα έθιμα του τόπου, που περνούν από γενιά σε γενιά εδώ και αιώνες. Ο καιρός έχει αρχίσει να γλυκαίνει, τα λιβάδια πρασινίζουν και οι εκκλησιές φορούν τα καλά τους, για να υποδεχτούν τους πιστούς και όλοι μαζί να γιορτάσουν την μεγαλύτερη γιορτή της ορθοδοξίας: την Ανάσταση του Κυρίου.
Στη δυτική Νάξο, στο γραφικό χωριό Μέλανες, κάθε Μεγάλη Παρασκευή πραγματοποιείται το έθιμο των περιφανών. Οι κάτοικοι του χωριού φτιάχνουν με τα χέρια τους δάδες από ξύλα και καλάμια, για να κρατούν τα μικρά παιδιά του χωριού. Λίγο πριν περάσει ο επιτάφιος, οι νέοι ανάβουν την φωτιά στην κορυφή των περιφανών, φωτίζοντας την διαδρομή της περιφοράς σε όλο το χωριό, ενώ συμβολικά οι περιφάνες φέρνουν το φως και την ελπίδα όπου υπάρχει σκοτάδι. Μετά την περιφορά όλοι οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην εκκλησία, για να περάσουν κάτω από τον επιτάφιο και να πάρουν την ευλογία, ενώ πριν φύγουν παίρνουν μαζί τους και ένα μικρό λουλούδι για καλή τύχη.
Λίγο πιο νότια, στο παραθαλάσσιο Καστράκι με την χρυσή αμμουδιά, οι κάτοικοι του χωριού φτιάχνουν κάθε χρόνο τον επιτάφιο αποκλειστικά με ξύλα της θάλασσας, ενώ αφού τον στήσουν, τον στολίζουν με λουλούδια που έχουν μαζέψει οι ίδιοι από τους ανθισμένους αγρούς του νησιού. Αφού, λοιπόν, επιτελέσει το έργο του, ο επιτάφιος καταλήγει στη θάλασσα, εκεί απ’ όπου προήλθε, για να αγιάσει και τα νερά του νησιού. Μέσα απ’ τη διαδικασία αυτή φαίνεται ο κύκλος της ζωής και η ελπίδα της πίστης μας, καθώς από τον Χειμώνα και τον θάνατο, περνάμε στην Άνοιξη και την Ανάσταση.
Και τα ξεχωριστά έθιμα του νησιού δεν σταματούν εδώ… Κάθε Μεγάλη Πέμπτη στα γραφικά καλντερίμια της ορεινής Κορώνου τελείται το έθιμο της ρουκάνας. Η ρουκάνα είναι ένα είδος ξύλινου κρόταλου με χειρολαβή, που παράγει ξηρό και δυνατό ήχο κατά την περιστροφή του. Το απόγευμα της Μ. Πέμπτης τα παιδιά του χωριού ξεχύνονται στους δρόμους του χωριού, με τις ρουκάνες ανά χείρας, προσκαλώντας τον κόσμο να πάει στην εκκλησία, για να ακούσει τα Ευαγγέλια. Οι πιστοί με τη σειρά τους ακούγοντας τον ήχο της ρουκάνας και τις φράσεις «Ορίσατε στην εκκλησά, τα δώδεκα Ευαγγέλια», «Ορίσατε στην εκκλησά, γιατί πεινάσαν τα παιδιά» ή «Ορίσατε στην εκκλησά, των Ντρυάδων τα κουκιά» πήγαιναν προς τον ναό.
Μικροί και μεγάλοι, ντόπιοι και επισκέπτες γίνονται μία μεγάλη οικογένεια και γιορτάζουν το Θείο Πάσχα με αγάπη και ευλάβεια, ευχόμενοι το Άγιο Φως να φέρει υγεία, ευημερία και ειρήνη σε όλο τον κόσμο.